Feedback

მოგვწერეთ

სახელი:
ფოსტა:
ტექსტი:
დამცავი კოდი:
ავტორი

ნინო ლომიძე

2017-08-29
-ეულ და -ურ სუფიქსიანი სიტყვების მართლწერა

მეორადი და მეორეული


წერილობით თუ ზეპირ მეტყველებაში, სარეკლამო აბრებსა და მედიაში ხშირად გვხვდება აღმნიშვნელები „პირველადი“ და „მეორადი“. ამათგან მეორე მცდარი ფორმაა, თუმცა იმდენად დამკვიდრებული, რომ სწორ ფორმას „მეორეული“ მხოლოდ ორთოგრაფიულ ლექსიკონებსა და გრამატიკის სახელმძღვანელოებში თუ მოკრავთ თვალს.


ეს აღმნიშვნელები მიღებულია რუსული სიტყვების первичный-სა და вторичный-ს ანალოგით. მათი ქართული შესატყვისების საწარმოებლად აღებულია რიგობითი რიცხვითი სახელები „პირველი“ და „მეორე“; პირველადის შემთხვევაში რიგობითი რიცხვითი სახელი ჯერ ვითარებით, შემდეგ კი სახელობით ბრუნვაშია ჩასმული. ამავე წესის დაცვითაა ქართულში წარმოებული სხვა სიტყვებიც ( გულადი, პურადი, ტანადი, თვალადი, გრძნობადი, ფულადი და ა.შ.). ასევე - წილობითი რიცხვითი სახელები: მეორედი, მესამედი,მეოთხედი, მეასედი, მეათასედი და ა.შ.


პირველადის ანალოგიით вторичный-ს შესატყვისად მეორედი უნდა ყოფილიყო, მაგრამ ეს სიტყვა უკვე არსებობდა ენაში, როგორც წილობითი რიცხვითი სახელი. მეტყველებაში მალევე დამკვიდრდა ფორმა მეორადი, რომელშიც უგულებელყოფილია ფუძისეული ე და იგი ა ხმოვნით არის შეცვლილი. ამ შემთხვევაში ქართული ენის სიტყვათწარმოების წესების თანახმად უნდა გამოვიყენოთ ე უ ლ სუფიქსი და შესაბამისად, უნდა ვთქვათ და დავწეროთ მ ე ო რ ე უ ლ ი ( მესამეული, მეოთხეული...) და არა მეორადი ( მესამადი, მეოთხადი...).


ინდუსტრიული და ინდუსტრიალური


ზედსართავი სახელების საწარმოებლად ქართულში ხშირად ვიყენებთ ურ სუფიქსს. მისი დართვით სახელი შეიძლება ვაწარმოოთ როგორც ქართული, ისე არაქართული ფუძეებისგან ( კაცი-კაცური, ემოცია - ემოციური და ა.შ.).


უცხოურ ფუძეთაგან ურ სუფიქსით ზედსართავის წარმოებისას თავს იჩენს ხოლმე პარალელური ფორმები: ბაქტერიული და ბაქტერიალური, ექსპერიმენტული და ექსპერიმენტალური, ინდუსტრიული და ინდუსტრიალური. ამათგან მცდარი ფორმები რუსული ენის ზეგავლენითაა დამკვიდრებული და მნიშვნელოვანია მათი გამიჯვნა სალიტერატურო ნორმისგან.


უცხოურ სიტყვათაგან ურ სუფიქსით ზედსართავი სახელები სწორად რომ ვაწარმოოთ, საჭიროა დავადგინოთ, ნასესხები გვაქვს თუ არა ქართულში ის არსებითი სახელი, რომლისგანაც ზედსართავს ვაწარმოებთ. შემდეგ ამ სახელის ფუძეს უნდა დავურთოთ ურ სუფიქსი. განვიხილოთ რამდენიმე მაგალითი:


რომელია სწორი - ინდუსტრიული თუ ინდუსტრიალური? მონუმენტური თუ მონუმენტალური? კოლეგიური თუ კოლეგიალური?


ქართულში გვაქვს ნასესხები არსებითი სახელები: მონუმენტი, კოლეგა, ინდუსტრია. შესაბამისად, აღნიშნული წესის თანახმად, სწორი ფორმები იქნება:


ინდუსტრიული ( და არა ინდუსტრიალური)


კოლეგიური ( და არა კოლეგიალური)


მონუმენტური ( მონუმენტალური)


იხილეთ სტატია ვრცლად
კომენტარი, რომელიც შეიცავს უხამსობას, დისკრედიტაციას, შეურაცხყოფას, ძალადობისკენ მოწოდებას, სიძულვილის ენას, კომერციული ხასიათის რეკლამას, წაიშლება საიტის ადმინისტრაციის მიერ.
ვებგვერდზე გამოქვეყნებული მასალების ნებისმიერი ფორმით გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ რედაქციის თანხმობით, თანხმობის მიღების შემთხვევაში კი, წყაროს მითითებით.